De grote kringloop – het bos als voorbeeld!

Deze blogpost is een gastbijdrage van Wim Peeters, boomverzorger en docent bij Vives en Odisee en beheerder van de faceboekgroep, “Wij houden van Bomen”.

Wanneer bomen heel hun cyclus van kiemen tot verteren kunnen doorlopen, en dood hout dus ter plaatse blijft, maken ze deel van de grote kringloop. In die kringloop gaat ook de macrofauna een belangrijke rol innemen. Dat gaat dan niet alleen maar over regenwormen die blad de bodem in trekken waar dat door schimmels verteerd wordt, het gaat net zo goed om everzwijnen die de bodem omwroeten, of om grote grazers die zaailingen opeten, zodat de dominante masterbomen niet verstikken door lichtgebrek.

In een gezond woud is het blad in mei door de regenwormen al de grond ingetrokken. Tegen de maand september is dit zo ongeveer volledig omgezet in voeding voor de bomen en planten. Dikke pakketten onverteerd blad zijn een teken van een gebrekkige strooiselafbraak. Wanneer je in een bos in de zomer diep weg zakt in het afgevallen blad, is er wat mis. Dan doet het bodemleven niet wat het moet doen. Met die nuance dat ook de samenstelling van de strooisellaag van belang is. Zo verteert blad van populier , Zwarte Els en Lindeboom veel sneller dan bv eik om er maar één te noemen. Dit heeft onder meer te maken met de hoeveelheid lignine in het blad. Een component die juist moeilijker verteert.

Zeer belangrijk is het samenwerkingsverband tussen schimmels die blad verteren en de regenworm. De regenworm kan niets met een onverteerd blad, en een schimmel kan niets met een droog blad. Bewust of onbewust…een regenworm denkt maanden vooruit. Hij trekt een blad de bodem in. Vervolgens kan de schimmel dit blad afbreken tot een toestand waarin een regenworm het ook op kan eten en verteren. Daar heeft hij wel een schimmel en een dosis geduld voor nodig. Bij een te zure bodem is het aanbod van naalden en blad groter dan dat de schimmels en regenwormen kunnen verwerken. Er is hulp nodig …

Die hulp komt van de dieren van het woud. Dat zijn van klein naar groot: lijsters, merels, egels, gaaien, mollen, eekhoorns, dassen en wilde zwijnen, en niet te vergeten Europese bizons en wolven.

Ieder plekje wordt zo ongeveer om de paar jaar omgewroet door de macrofauna en dat versnelt de vertering enorm. Die dieren  hebben maar een doel………regenwormen, lekkere paddenstoelen, eikels, beukennoten of wortels vinden. Eten dus. Onbedoeld hebben zij door hun gewroet een cruciale rol in het omzetten van bladeren in voeding voor planten. Die dieren leven met het bos, in het bos en van het bos. En ze hebben hun eigen plek in het bos, waar het bos zelf ook beter van wordt. Door hun gewroet werken ze de actieve komposthoop die de bosbodem eigenlijk is, helemaal om. Net als in een echte komposthoop zal dat omzetten de vertering versnellen en het ecosysteem in het bos gezond houden.

Maar in een echt evenwichtig ecosysteem zijn er niet alleen grote grazers, er zijn ook grote jagers, wolven. Die grote jagers zorgen er net voor dat die grote grazers op sommige plekken niet durven komen. Op de plekken waar ze naartoe vluchten, waar ze zich verschuilen, worden zaailingen afgebeten, jonge bomen gaan er aan, bomen worden lichtjes opgekroond. Er kan zelfs sprake zijn van overbegrazing. Waar de wolven verzamelen, groeit alles veel meer dicht. Daar krijgen zaailingen kansen, kunnen jonge bomen de open ruimte innemen en groeien doornstruiken. Wanneer de wolven dan verhuizen, moeten de grazers ook een andere plek zoeken, waardoor het landschap volgt. Hoe meer dat zijn gang kan kan, hoe gezonder het landschap en alles wat er in leeft, dus ook de bomen.

We hebben dus te maken met een grote kringloop wanneer in een bos alle organische materiaal ter plaatse deel wordt van de kringloop. Blad, afgevallen takken en omgevallen bomen blijven liggen. De bodem wordt door foeragerende dieren omgewerkt. De ultieme bodembewerking doet zich echter voor wanneer bomen mogen omvallen. Maar ook dode dieren zullen ter plaatsen blijven en ruimte bieden aan organismen die organisch materiaal omzetten. Door al deze factoren zal de biodiversiteit erg hoog zijn.

Heb je hierover vragen of opmerkingen, of wens je over een bepaald onderwerp ook zelf eens een gastbijdrage leveren. Aarzel niet om te reageren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s