De reizende tuinier – Le festival International des jardins – Chaumont sur Loire

Begin juli is voor ons reeds enkele jaren de periode waarin we onze eigen tuin voor even in de steek laten.  Dit natuurlijk niet alvorens de buren grondig gebriefd te hebben over wat er zoal dient te gebeuren gedurende onze afwezigheid. Het gaat dan voornamelijk over het voederen van de kat, de eenden en de kippen, over de zoektocht naar eieren en het aanwijzen van de verborgen plekken waar die zoal kunnen liggen. Want ja, zowel de eenden als de kippen lopen vrij rond en hebben de volledige tuin ter hunner beschikking. We hebben geluk met onze buren en ik denk ook zij met ons. Ze hoeven niet te sproeien, aangezien we dit zelf ook niet doen en de tuin zo is ingericht, de bodem dusdanig verzorgd en bedekt, dat er genoeg vocht wordt vastgehouden. Mocht er zich toch een broeiende hittegolf boven onze tuin ontplooien, dan nemen we met enige tegenzin de verliezen en hebben we geleerd wat we volgend jaar nog beter kunnen doen. Gras maaien is ook niet aan de orde, want dit hebben we voor de eerste keer dit jaar net voor ons vertrek gedaan. Voorts mogen de buren  en hun kinderen vooral genieten, proeven, plukken, ….

Elk jaar hebben we als eindbestemming het huisje van mijn oudste  zus in de Morvan. Ik zeg eindbestemming, maar zou het evengoed over een tussenstop kunnen hebben. Op zich is de afstand makkelijk in één maal te overbruggen, maar wij maken er een aangename gewoonte van om de route op te delen in enkele etappes die elk jaar anders zijn.  Het reizen op zich is wat ons boeit, niet zozeer de bestemming. We laten ons verrassen en meedeinen met wat op onze weg komt. Dit jaar ging onze tocht langs Marquise, Le Havre, Chartres en enigszins ongepland Chaumont-Sur-Loire.

Toen we in Chartres waren, besloten we er nog een tussenstop bij te nemen en lazen we bij toeval over het internationale tuinfestival op het kasteeldomein van Chaumont-sur-Loire.  En wat wil je nog meer als een tuinier in hart en nieren dan je tenten op te slaan op een internationaal erkend en gerenommeerd paradijs van de tuin.  Het woord paradijs mag je in deze context ook letterlijk nemen, want dit jaar was het thema namelijk “de tuin als paradijs”. Elk jaar gaan enkele tuinbezielers, -ontwerpers en –architecten van over gans de wereld aan de slag rond een thema en geven zij invulling aan een 24-tal tuinen op het domein. De interpretaties zijn verrassend uiteenlopend en de filosofische, culturele en botanische bespiegelingen zeer leerrijk. Op zich is het kunst om de tuin als metafoor voor het paradijs te nemen en je creatieve geest hierop los te laten. Het festival loopt steeds van april tot oktober en het moet dan ook een bijzondere opdracht zijn om ook nog eens rekening te houden met de evolutie van de tuinen over die periode. Om te anticiperen en te visualiseren hoe je installatie er over enkele maanden zal uitzien. Of ze nog steeds je boodschap weerspiegelt, gegeven het tijdstip van bloei en groei van de planten, bollen en knollen die je hebt gebruikt.

De tuin als paradijs geeft een enorme verscheidenheid aan interpretaties. Ik geef er hier maar enkele, bij wijze van smaakmaker, want dat een bezoek aan het domein, het festival en het kasteel de moeite loont, is een understatement. En voor je eventueel afhaakt, het is geen happening, helemaal niet, de tuinen staan op zich en gaan tegelijkertijd perfect op in het geheel aan vaste tuinen en natuur van het domein. En dit zijn juist wilde, natuurlijke en ecologische tuinen, waarbij een buxus bij wijze van spreken ver te zoeken is. Op verschillende plaatsen in het kasteel en de omliggende gebouwen zijn er ook exposities en installaties van moderne kunst. Er is ook een moestuin, volledig volgens de principes van de permacultuur en het natuurlijk tuinieren. Een pracht voor het oog.

Maar terug naar de festival-tuinen. Zo is er één interpretatie (La solitude) die vertrekt vanuit het individu en het paradijs invult als de mogelijkheid om de “solitude” ten volle te kunnen beleven. Het is een tuin met een veelheid aan hoekjes waar je je steeds in volstrekte eenzaamheid kan terugtrekken, genietend van de kleuren en geuren rondom je heen, volledig aan het zicht onttrokken. In de kern gaat het hier om rust, volledig één te zijn met jezelf en je omgeving. De beplanting en gebruikte tinten en kleuren zijn dan ook zacht, zeer naturalistisch en ietwat melancholisch. Door hun verscheidenheid in de diverse hoekjes, geven ze ook voor elk wat wils, afhankelijk van je persoonlijkheid, je ideaal als paradijs, je voorkeur voor schaduw of zon. Solitude staat hier in nauw contrast met de drukke rat race van deze tijd. Het paradijs is hier juist de antipode van wat er niet meer is, het dient gecreëerd, gevormd in piepkleine tuinhoekjes. Deze kleine tuinruimtes zijn ook een perfecte illustratie van wat in iedere stadstuin mogelijk zou moeten zijn, de creatie van een natuurlijk paradijs dat zich onttrekt aan wat zich buiten de tuin afspeelt.

In schril contrast hiermee staat een Japanse invulling van de tuin als paradijs. Hier betreft het een grote knipoog naar onze huidige vorm van leven. De “tuin” bestaat simpelweg uit een extreem minimalistische beplanting en een aantal borden met daarop een QR-code. Het paradijs als iets dat zich in onze virtuele wereld afspeelt, de beleving van de tuin vanuit de zetel, vanop ons scherm, zappend van de ene tuinsfeer naar de andere. Het paradijs bestaat enkel in het virtuele, in onze verbeelding, in “the cloud” waar duidelijk naar gerefereerd wordt door de felblauwe bestrating.  En rondom ons is er enkel het ijle en de kale werkelijkheid van een natuur die niet meer is, verdorven door ons mensen. Of gaat het juist om een poging een nieuwe harmonie te vinden tussen techniek, of het maakbare enerzijds en de natuur anderzijds?

De tuin als paradijs kan ook refereren naar een religieuze voorstelling van wat het paradijs zou zijn. Je stapt uit het leven om via een tunnel in een box te komen waar het hemelse paradijs zich letterlijk aan je openbaart, met een fel wit, bijna zwevend licht en zachte rozengeur en maneschijn. Om aan te tonen dat het paradijs in die zin een illusie is, een onbereikbaar verlangen, is de paradijstuin hier uit artificiële bloemen opgezet. En toegegeven, de creatie is ontzettend goed geslaagd. De illusie wordt nagenoeg werkelijkheid.  Via enkele spiegels kan je ook even in je ziel kijken om in te schatten of je het paradijs weldegelijk hebt verdiend. Bij toeval was de outfit van mijn lief ook in volledige harmonie met het hemelse paradijs, alsof ze mij heimelijk wou zeggen dat zij mijn paradijs op aarde is. En hoe kan ik anders dan dit volledig te beamen.

Als laatste tuininstallatie neem ik je mee naar de tuin als elixir van geuren en reflecties. Deze tuin is zo opgevat dat je via een mooie natuurlijke beplanting met grote diversiteit als het ware op een zintuiglijke ontdekkingsreis gaat om te eindigen bij een waterpartij vol lelies en kikkers. Het water als het finale paradijs, als bron van alle leven. En boven dit water floreert een glaswerk van bloemen dat zich zowel in het water als in de lucht spiegelt in een volstrekte oneindigheid. Deze tuin toont ook al zijn pracht tijdens de nocturne waarbij de tuinen ’s nachts belicht worden en opnieuw hun verhaal vertellen, zij het anders, maar daarom zeker niet minder mooi.

Wat me ook bijzonder boeide tijdens ons bezoek aan het kasteel, was de “potager” of moestuin. Bij deze tuin wordt het alleen maar duidelijker dat de opsplitsing tussen siertuin en moestuin er helemaal niet hoeft te zijn. Ik was hier al veel langer van overtuigd, maar de wijze waarop dit hier vorm krijgt is gewoon fantastisch en alvast een openbaring voor de meer traditionele tuinier. De samenhang en het extreem mengen van vaste planten met allerlei groenten en kruiden, waterpartijen, struiken en bomen, is een mooi voorbeeld van hoe een natuurlijke eetbare tuin er kan en misschien wel zou moten uitzien en hoe die uiteindelijk minder werk vergt dan eender welke andere vorm van tuinieren.   

Het hoeft je waarschijnlijk helemaal niet te verbazen dat ik iedereen, ook de niet tuiniers, wil aanbevelen om op een eventuele trip door Frankrijk eens een zijsprong te maken langs Chaumont sur Loires. Ik ben zelf alvast benieuwd welk thema het festival volgend jaar zal kiezen en welke invulling er dan aan de niet vaste tuinen zal worden gegeven.  

Hierbij nog enkele plaatjes!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s