Hoe is het gesteld met jouw tuinbodem?

Waarschijnlijk ken jij ook wel de Bodemkundige Dienst van België, afgekort BDB. Misschien heb je wel eens je bodem laten testen om een idee te krijgen van hoe die er eigenlijk aan toe is. Ik moet toegeven dat wij dit in onze tuin nooit hebben gedaan. Gewoon omdat ik ervan uitga dat de bodem op termijn naar een optimaal evenwicht evolueert indien je hem goed en waardig behandelt. In mijn ogen betekent dit op een manier tuinieren die zo nauw mogelijk aansluit bij wat er in de natuur gebeurt. Noem het natuurlijk tuinieren, tuinieren met de natuur mee, of noem het nog iets anders, want what’s in a name. Maar je begrijpt wel wat ik bedoel.

Een bodem dien je te verzorgen, te koesteren want hij is oh zo belangrijk, als basis voor de groei van onze planten en groenten. Het bodemvoedselweb, zijnde de interactie tussen en het geheel van alle levende en niet levende bestanddelen in de bodem,  is dan ook enorm complex en de wetenschap hieromtrent staat bij wijze van spreken nog maar in haar kinderschoenen. Het ingrijpen in dit complex proces, door het toevoegen van bijvoorbeeld kunstmatige meststoffen om groei te versnellen / verbeteren is op langere termijn vaak nefast en contraproductief.

Als je je hier trouwens echt eens wenst in te verdiepen dan kan ik je de boeken “Het Bodemvoedselweb” en “Bodem in balans” zeker aanbevelen. Ook de cursus “Humisme” van Marc Siepman is een echte aanrader. Op de blog van Frank Anrijs alsook op de facebook pagina “Natuurlijk tuinieren is een genot” zijn er dan weer vele praktische zaken te vinden die je leren op een natuurlijke manier te tuinieren.

2015 was het jaar van de bodem en aangezien BDB veel bodemstalen en analyses uitvoert, hebben ze toen eens een overzicht gegeven van hoe het met onze tuinbodems was gesteld. Tijd om dat onderzoek eens op te rakelen dacht ik. Geen nieuw nieuws dus, eerder een belangrijke opfrissing.

Op zich zijn er natuurlijk een veelheid aan parameters die een rol spelen in onze bodem, en het is juist de balans, het evenwicht, de verhoudingen tussen die verschillende parameters of elementen dat van belang is. Eén bouwsteentje mag dus niet los gezien worden van alle andere bouwstenen. Het is dus belangrijk de bodem als een systeem op zich te beschouwen. Bij wat volgt is het belangrijk dit in gedachten te houden.

In totaal werden er monsters genomen in 1.817 tuinen waarbij 14.536 parameters werden geanalyseerd.

In het overzicht van BDB werden per tuin de volgende 8 parameters geanalyseerd ; bodemtype, zuurtegraad, koolstofgehalte, gehalte aan Fosfor (P), Magnesium (MG), Kalium (K), Zout (Na) en Calcium (Ca). Voor serres werd tevens het zoutconcentratie gemeten. Je vraagt je waarschijnlijk af, en waarom niet het stikstofgehalte (N)? Wel om de eenvoudige reden dat dit een zeer mobiel element is in de bodem en een meting dus enkel een snapshot of momentopname zou geven waar we uiteindelijk weinig mee zijn. Ik ga er hier slechts enkele behandelen en in een volgende post doe ik wel eens de andere parameters. Maar zoals gezegd, alles hangt samen en eigenlijk is het apart behandelen van deze parameters de bodemcomplexiteit tekort aan doen.

Eén van de parameters die iets zeggen over onze bodem is dus de PH, of de zuurtegraad van de bodem. Al wordt dit vaak overschat, want deze kan zeer sterk schommelen over enkele meters en kan zelf binnen de wortelzone van de planten nog eens gereguleerd worden. Toch geven de resultaten van de BDB studie een goed overzicht van hoe het gesteld is met de PH van onze bodems.

De zuurtegraad bepaalt namelijk mede in hoeverre bepaalde nutriënten kunnen opgenomen worden, lees beschikbaar zijn, voor de planten en groenten. Een PH in de optimale zone is dus in het algemeen beter voor een gezonde groei en kwaliteit van je planten. Om dit nog eens te verduidelijken hieronder een figuur die dit aangeeft. Hoe dikker de balk, hoe beter de beschikbaarheid en opname door de plant. Natuurlijk zijn er ook planten die eerder een voorkeur hebben voor een bepaalde PH, maar dit zou ons te ver leiden.

In het algemeen is de PH van het overgrote deel van de tuinen hoger dan de optimale zone. Voor siertuinen en moestuinen ligt de optimale PH tussen 5,2 en 5,8 voor zandgronden en 7,2 en 7,7 voor kleigronden. Voor gazon ligt de optimale PH tussen 5,1 en 5,6 voor zandgrond en 5,7 en 6,4 voor kleigrond. Het beeld is eigenlijk wel verontrustend want voor de verschillende tuintypes ligt de PH veel te hoog. Namelijk in 67% van de groentetuinen, 72% van de siertuinen, 73% van de gazons en 66% van de serres. De grootse reden hiervan is het onoordeelkundig bemesten en bekalken.

Een te hoge PH veroorzaakt allerlei problemen zoals het moeilijk opneembaar worden van fosfor en bevorderen van mosgroei in gazons.

Daarom dat ik er zelf juist voor kies om de bodem op een natuurlijke wijze zijn gang te laten gaan via mulchen, compost en de bodem steeds bedekt te houden. Geen kunstmatige middelen wat mij betreft en geen bemesten in de pure zin van het woord. Want er is een groot verschil tussen mest en compost.

Zuurtegraad van de bemonsterde tuinen naar tuintype en % in aantal van de tuinen ten aanzien van streefzone : Bron Bodemkundige Dienst België

De bodemkwaliteit wordt in hoofdzaak beïnvloed door het organisch koolstofgehalte dat in de meeste tuintypes optimaal is. Een goed koolstof gehalte heeft een belangrijke impact op de bodemstructuur zoals de bodemverluchting en de wortelgroei. Anderzijds is het van groot belang voor de bodemvruchtbaarheid en draagt het bij tot het naleveren en vasthouden van voedingselementen. En last but not least, het koolstofgehalte van onze bodems is van uitermate groot belang voor het bodemleven. Ook heeft de koolstof opslag capaciteit van onze bodems en planten een niet te onderschatten rol in de klimaatverandering. Over wat je zoal kan doen om een goede koolstofopslag tuinier te worden lees je op https://groennegenduust.com/2019/02/06/ben-ik-een-koolstofopslag-tuinier/

Voor gazons is het koolstofgehalte dan weer veel te laag en hier is de wijze waarop we ons gras maaien en bemesten dan alweer de grote boosdoener. Zie ook één van mijn andere posts hierover : https://groennegenduust.com/2019/03/04/laat-ons-het-eens-over-gras-hebben/

Organisch koolstofgehalte van de bemonsterde tuinen naar tuintype en % in aantal van de tuinen ten aanzien van streefzone : Bron Bodemkundige Dienst België

Een ander element dat van belang is in onze bodem is Kalium (K). Een overmaat van Kalium leidt bijvoorbeeld tot een onevenwicht van de opneembare K/Ca/Mg verhouding in de bodem en dus tot gebrekziektes veroorzaakt door een tekort aan Calcium of Magnesium. Zoals je ziet, alles is verbonden, een complex systeem waar niets los staat van elkaar. Typische ziektes door overmaat aan Kalium zijn neusrot bij tomaten en lamstelligheid bij druiven.

Lamstelligheid bij druiven

Over het algemeen is het kaliumgehalte van onze tuinbodems te hoog. En ja, bemesting zal ook hier wel voor iets tussen zitten.


Kaliumgehalte van de bemonsterde tuinen naar tuintype en % in aantal van de tuinen ten aanzien van streefzone : Bron Bodemkundige Dienst België

Een laatste element waar ik het hier even over wil hebben is Magnesium. Opnieuw zien we dat er in onze bodems de reserve aan magnesium te hoog tot veel te hoog is in onze tuinbodems. En zoals je al wel kan raden of al ondervonden hebt, is dit dus ook gelinkt aan bepaalde ziektes van onze groenten en fruit. Neusrot bij tomaten is hier een goed voorbeeld van.

Op zich ontstaat een ziekte vaak niet door het gebrek aan één element maar eerder door een slechte verhouding tussen de diverse elementen onderling die op zich leiden tot een gebrekkige of overmatige opname van bijvoorbeeld Kalium / Magnesium / Calcium etc… Vooral de voorgaande drie elementen zijn in continue wisselwerking en een scheefgetrokken verhouding leidt dus tot ziektes of suboptimale groei van je planten en groenten. Daarom ook dat het gebruik van enkelvoudige meststoffen zo af te raden is, want dat dit vaak enkel maar leidt tot nog ergere situaties en je dus in een vicieuze cirkel terecht komt die nog moeilijk te doorbreken valt. Behalve dan er direct mee ophouden, en je bodem de tijd geven om door natuurlijk te tuinieren het verstoorde evenwicht te herstellen.

Magnesium gehalte van de bemonsterde tuinen naar tuintype en % in aantal van de tuinen ten aanzien van streefzone : Bron Bodemkundige Dienst België

Zo, dit was het voor nu. Het is allemaal complex en alles is met elkaar gerelateerd. Het zou naïef zij om zomaar te denken dat er een wondermiddel bestaat en een easy fix mogelijk is. Nogmaals, de beste manier om een gezonde bodem te verkrijgen is de natuur zijn gang te laten gaan en met de natuur mee te tuinieren, niet tegen.

Heb je zelf ervaringen met bodemanalyses, met gebrekziektes, met tuinieren op een natuurlijke wijze, aarzel dan niet om een reactie na te laten. We kunnen maar leren van elkaar.

Één reactie Voeg uw reactie toe

  1. ltschudde schreef:

    Zeker complexe materie. In onze moestuin en kas let ik vooral op de bodemstructuur: hoe kruimiger, hoe beter. Ik let ook op de aanwezigheid van wormen en andere bodemleven als indicator voor de gezondheid van de bodem. In de kas vind ik het een grotere uitdaging om de bodem gezond te houden dan in de moestuin en let ik extra op verkleuringen aan de bladeren, die een indicatie kunnen geven van specifieke gebreksziekten.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s