Ben jij een “Koolstofopslag” Tuinier

Het gaat hier niet over loonopslag, alhoewel dit waarschijnlijk ook welgekomen zou zijn, maar het gaat hier weldegelijk over koolstofopslag. Hier in ons Belgenland en ook daarbuiten is het thema klimaat niet meer weg te denken. Jongeren spijbelen, mensen marsen zich collectief te pletter, wetenschappers schrijven open brieven, minister(s) nemen ontslag, bedrijfsleiders stellen dat ze ook iets willen doen, klimaatactivisten bestoken beleidsverantwoordelijken met duizenden sms’en enz…

Maar laat ons niet vergeten dat ook wij er zijn, want ja, als je deze blog leest, veronderstel ik toch dat er van jouw kant toch enige interesse is in het tuinieren. Dus, die “wij”, refereert naar “ons” als tuinier. Ik herhaal het met regelmaat : wij samen hebben vele tuinen, een “tuincomplex” dat goed is voor 8% van de oppervlakte van Vlaanderen, meer dan het dubbele van alle natuurreservaten samen (2,9%) en nagenoeg evenveel als alle bossen (11%). Dus samen kunnen we een enorme impact hebben.

Maar zijn we wel allen goede “koolstofopslag” tuiniers? En wat wil dat dan wel zeggen?

Vaak wordt er geopperd dat we individueel weinig kunnen doen, en wordt er gekeken naar het beleid, naar structurele maatregelen. Dat is allemaal waar, maar het is volgens mij een “en”-“en” verhaal. Onze tuin wordt door ons beheerd, daar komt geen minister in tussen. We “managen” die zelf. En dat kan dus op een klimaatpositieve, -neutrale, of -negatieve wijze. Soms denken we; wat kan ik dan behalve één of twee bomen planten nog meer doen? Wel, veel meer, je kan bijvoorbeeld een fervente “koolstofopslag” tuinier worden. Misschien ben je het wel al, bewust of onbewust.

Koolstofopslag en -uitstoot is een extreem complex gegeven en vaak ligt de focus op het collectief verminderen van de uitstoot (CO²), en wordt over de impact van ons handelen op de opslagcapaciteit weinig geschreven / gezegd. Nochtans hebben wij als tuinier hier een belangrijke rol te spelen.

Ik zou een “koolstofopslag” tuinier willen omschrijven als iemand die bewust en geïnformeerd handelingen en methodes toepast in zijn of haar tuin teneinde in de bodem en planten een maximale hoeveelheid koolstof vast te leggen. Anderzijds zal hij of zij logischerwijs zo weinig mogelijk zaken toepassen die de koolstofuitstoot bewerkstelligen.

Wist je bijvoorbeeld dat uit onderzoek blijkt dat de totale koolstofopslagcapaciteit van de bovenste 10cm van de bodem even groot zou zijn als de opslag in de totale biomassa van bovengrondse vegetatie in stedelijke gebieden.

Het hoeft trouwens helemaal niet zo moeilijk te zijn. Hier alvast enkele eenvoudige zaken die we kunnen doen en die een grote impact hebben. Voor wie al tuiniert op ecologische wijze of via permacultuur, schijnbare chaos of op een biodynamische wijze, zullen veel van deze zaken niet vreemd zijn. Maar dat ze ook te maken hebben met de koolstofopslag is misschien een leuke opfrisser en motivator:

  • Bewerk je bodem zo min mogelijk of zelfs helemaal niet. Er zijn veel redenen om je bodem niet te bewerken en er is al veel over geschreven. Maar spitten en ploegen heeft ook een groot effect op het “loslaten” of “uitstoten” van de opgeslagen koolstof en het vermindert tegelijkertijd de capaciteit van de bodem om die juist op te slaan. De voornaamste oorzaak hiervan is dat door te spitten of de grond te bewerken het schimmelnetwerk van de bodem wordt doorbroken. En het is juist de mix van specifieke schimmels en bacteriën die een cruciale rol spelen in het vastleggen van koolstof in de bodem.
  • Laat je bodem continu bedekt en het liefst met levende planten, met een actief wortelsysteem. Er wordt vaak aangeraden om te mulchen met organisch materiaal en bvb de bladeren in de herfst te laten liggen. Dat zijn zeker zaken die zijn aan te bevelen, en die positief zijn voor je bodem en de bodemvruchtbaarheid. Vanuit een koolstopopslag perspectief is het bedekken van de bodem met “levend” materiaal echter vele malen beter. Dit heeft te maken met de koolstof cyclus en de samenwerking tussen het actief wortelsysteem van planten en de micro-organismen in de bodem. Uiteindelijk leidt die samenwerking tot “humificatie” en dus koolstofopslag. Wanneer er enkel dood organisch materiaal aanwezig is, is er van koolstof opslag weinig sprake, integendeel zelfs. Bodemvruchtbaarheid en koolstof opslagcapaciteit zijn evenwel verweven, maar niet hetzelfde en mogen dus ook niet met elkaar verward worden. Het bedekken van de bodem kan gebeuren door het zaaien van grondbedekkers in de late zomer of de vroege winter in de moestuin bijvoorbeeld. Nog beter is er echter voor te zorgen dat er vaste planten of tweejarigen aanwezig zijn.
  • Zorg voor polycultuur in plaats van monocultuur en dit zowel in de moestuin, de siertuin als in het gazon. Planten (dus ook groenten) creëren in de bodem hun eigen microklimaat rond hun wortelzone waarbij ze specifieke en complexe samenwerkingen aangaan met micro-organismen voor de uitwisseling van voedingsstoffen en koolstof. Een mix van planten zorgt voor een efficiëntere koolstofopslag dan een monocultuur. Verschillende planten wortelen ook op verschillende dieptes en zijn via schimmelnetwerken ook effectief met elkaar verbonden. Eigenlijk is het een grote misvatting te denken dat planten met elkaar concurreren om voeding en water in de bodem. Het omgekeerde is juist waar. Veel recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat in een polycultuur diverse gewassen en planten niet alleen beter groeien, maar ook beter bestand zijn tegen ziekten en plagen. De verhoogde koolstofopslag is dan ook mooi meegenomen. Voor grondbedekkers geldt dus ook dat het beter is een mix te zaaien dan één soort, en dit los van de behoeften van je bodem.
  • Een ander en zeer belangrijk deel van onze tuin in verband met koolstofopslag is het gazon. Kort gezegd komt het neer op : minder maaien en maaisel laten liggen als mulch! Uit een onderzoek van 2007 bij 1.183 Vlaamse tuiniers bleek dat 81% van de respondenten stelde hun gazon meer dan 10 maal per jaar te maaien. Tevens werd bij 35% van de tuinen het grasmaaisel uit de tuin verwijderd via GFT ophaling of via het lokale containerpark. En in slechts 23% van de tuinen werd het maaisel als mulch op het gazon achtergelaten. Uit een ander onderzoek van de Bodemkundige Dienst van België, waarbij 14.500 bodemstalen genomen werden in 1.817 tuinen, bleek dat in 79% van de gazons het koolstof gehalte ver onder het optimale niveau lag. Eigenlijk komt het erop neer dat al onze gazons samen als een ware koolstof opslagtank kunnen fungeren, indien we ons gazon op goede wijze beheren. Het frequente maaien en weghalen van het maaisel zorgt er namelijk voor dat het organisch stofgehalte continu vermindert. Op basis van een combinatie van de hierboven genoemde onderzoeken werd berekend dat al onze gazons in Vlaanderen (goed voor 435 km² gazon) een bijkomende hoeveelheid van 901,712 Ton Koolstof kunnen opslaan. Dit enkel en alleen door een beter maaibeheer. Ongelooflijk toch!
  • Water en nog eens water : Ook een poel of vijver heeft een groot koolstofopslag vermogen. En tevens is het een bijzonder waardevol element om de biodiversiteit van je tuin te verhogen. Aarzel dus niet en ga ervoor.
  • Last but not least! Alhoewel ik denk dat het voor velen logisch lijkt, toch nog even deze. Het gebruik van kunstmatige meststoffen en chemische bestrijdingsmiddelen heeft een bijzonder negatief effect op de bodem en de daarbij horende capaciteit om koolstof op te slaan.

Heb je zelf nog tips of opmerkingen, laat dan zeker niet na om je reactie achter te laten.

3 reacties Voeg uw reactie toe

  1. Jan schreef:

    Hi, mooi stukje en kan mij er ook helemaal in vinden. Maaisel laten liggen als mulch op het gazon is niet altijd makkelijk, kan ook verstikking veroorzaken als er een dik pak maaisel ligt. Hoe ga je daar mee om?

    Nog een kleine correctie, de 2 in CO2 schrijf je in subscript in plaats van superscript.

    Groetjes,

    Like

    1. Vanderhulst schreef:

      Ik zou zeggen dikwijls maaien zodat het maaisel kort is en kan blijven liggen. Die maairobots zouden op dat vlak dus nuttig zijn ?

      Like

  2. Vanderhulst schreef:

    Dank voor de eerste resultaten van deze studie.
    Meer CO2 opslag door betere levende bodems is evident, maar in de klassieke landbouw gemarginaliseerd.
    Waarom niet meer gepleit voor voedselbossen/ boslandbouw. de kwaliteit van de biomassa die aldus geschapen wordt is vele malen beter dan gazon. Bomen stimuleren meer schimmels en niet alleen bacteriën. Je kan in een voedselbos verticaal in vijf tot zeven lagen/niveaus werken en dus veel meer gebruik maken van de photosynthese.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s