Inheems versus exoten in een veranderend klimaat

Ik moet het toegeven. Daar waar ik steeds op een duurzame en ecologische wijze tracht te tuinieren, zowel in de siertuin als in de moestuin, heb ik het moeilijk met de discussie over inheemse planten en groenten versus exoten. En dan heb je nog een andere soort, de invasieve exoten. Ik weet het gewoon niet. Soms zie ik foto’s verschijnen op diverse forums en dan komt vaak de opmerking, op een min of meer beleefde wijze, over het feit dat het een exoot is en dat men zich beter zou bezighouden met het planten en zaaien van inheemse soorten. Dit met het argument dat dat beter is voor de lokale biodiversiteit, dat het lokale soorten (bijen / hommels / vlinders / …) beschermt. Het maakt me wat onzeker, want ook ik heb exoten in mijn tuin. Ben ik dan niet goed bezig? Is dat zo erg? Ben ik dan een klimaatbarbaaar? Ben ik dan juist verre van duurzaam bezig? Hoe denk jij hierover? Geef gerust je mening in de reacties hieronder.

Het ligt dan in mijn DNA om wat lectuur te raadplegen, om dit topic toch wat onderzoek te gunnen. Dit omdat ik het belangrijk vind om mijn eigen standpunt en mening te vormen. Maar ik sta steeds open voor diverse argumenten en ben steeds bereid mijn mening te herzien indien daar de noodzaak toe is, indien ik belangrijke zaken over het hoofd heb gezien. Ik wil je echter ook stimuleren om enig voorbehoud te formuleren bij je huidige eigen mening en open te staan voor andere opinies. Gewoon omdat diverse opinies het debat verruimen.

Ik besef terdege dat deze post diverse reacties zal uitlokken en op zich is dat goed, want we leren van elkaar, niet? Tevens heb ik meer vragen dan antwoorden, maar dat mag, toch? Ik waag een poging om enige klaarheid te scheppen in een discussie die toch wel hevig woedt en zeer actueel is.

Daarom een eerste vaststelling die we niet mogen onderschatten : door de opwarming van de aarde, de klimaatverandering, schuiven soorten langzaam of snel op richting meer Noordelijke oorden. Daarbij is die migratie sneller voor insecten en voor diverse plagen dan voor de planten, of het nu eenjarige of meerjarige soorten zijn. Dit is een feit dat niet te ontkennen valt en waarover grote overeenstemming is onder klimaatwetenschappers. Je kan dan wel stellen dat we iets moeten doen aan het klimaat, en ik kan niet anders dan het daarmee eens zijn, maar los daarvan is de opwarming en de daarmee gepaard gaande evolutie een feit. Iets waar we ons zullen aan moeten aanpassen. Of we het nu willen of niet. Door deze verschuiving ontstaat dus een onevenwicht tussen lokale flora en fauna. Sommige insecten vinden hun waardplanten niet meer op het juiste moment en omgekeerd. Sommige planten worden geplaagd door ziekteverwekkers die er vroeger niet waren. Op deze manier worden ze dus fragieler en dreigen ze het moeilijk te hebben om te overleven in hun lokale habitat. En nog iets anders, sommige plagen komen minder voor daar de condities voor hun voorbestaan, zoals stevige vorst in de winter en vochtigheid in de zomer, gewoon minder en minder aanwezig zijn.

Een tweede vaststelling : een ecologisch systeem en evenwicht is een evolutief gegeven. Door de tijden heen is er steeds migratie geweest van soorten en heeft zich een ecologisch evenwicht geïnstalleerd dat tijdelijk is en dat dan weer uit balans is gebracht door veranderende omstandigheden om dan weer te evolueren naar een nieuw evenwicht. Het huidige lokale ecologisch systeem beschouwen als iets vaststaand is op zich geen oog hebben voor de historiek en voor veranderingen die eigen zijn aan de evolutie.

Een derde vaststelling : de definitie van wat inheems is, is niet eenduidig. Hoeveel jaar moet een soort in een lokale omgeving gevestigd zijn alvorens men ze als inheems beschouwd? Want wat is inheems te noemen? En in dezelfde lijn daarvan, wat beschouwt men dan als een exoot. Is een insect / plant of gewas dat perfect aangepast is aan de lokale condities, maar toch van andere oorden komt, als een exoot te beschouwen? Is dit niet eerder een uitheems adept? Een begrip dat ik hier ter plaatse even uitvind en poneer. Verschillende organisaties zoals o.a. Natuurpunt, pleitbezorgers van inheemse soorten, laten vaak na een definitie te geven van wat zij dan wel of niet als inheems / exoot beschouwen. En dat helpt ons natuurlijk niet veel verder.

Een vierde vaststelling is dat er natuurlijk soorten zijn die als invasief te catalogeren zijn en die zowel grote economische schade als milieu schade genereren. Een goed voorbeeld hiervan is de Japanse Duizendknoop die in vele gebieden in Engeland, België en Nederland grote economische en ecologische schade aanrichten. Dit natuurlijk als we de schade vanuit een vaststaand ecologisch systeem beschouwen. We mogen niet ontkennen dat we deze soorten zoveel als mogelijk dienen te bestrijden, alhoewel ook dit vaak onbegonnen werk is. Zeker wat bijvoorbeeld de Japanse Duizendknoop betreft. Indijken, gecontroleerd laten bestaan is dan meer van toepassing, ook al vinden we dit betreurenswaardig.

Een vijfde vaststelling : de algemene biodiversiteit is vaak groter in omgevingen die een mix zijn van inheemse en uitheemse soorten dan in een puur kunstmatig in stand gehouden inheemse habitat. Opnieuw, dit ontkennen is geen oog hebben voor de realiteit. Los van de toegenomen biodiversiteit dienen we ons natuurlijk de vraag te stellen of die biodiversiteit wel wenselijk is. Maar dat is een andere discussie en hierover verschillen ook de meningen. Het blijft dus moeilijk om in het bos de bomen te zien.

Dus opnieuw de vraag : ben ik wel goed bezig in mijn eigen tuin? Is het feit dat ik plaats gun aan hetgeen algemeen beschouwd wordt als een exoot wel te verantwoorden? Ik heb geen antwoorden. Ik vind dit een bijzonder moeilijke discussie, zoveel meningen, zoveel visies. Ik ben dan ook van plan om in één van mijn volgende posts een meer onderbouwde wetenschappelijke benadering te geven. Al was het maar om de discussie te verrijken, te verruimen.

in dit perspectief toch even enkele quotes van een man die ik naar waarde schat, van een recent vertaald boek dat ik als een soort bijbel beschouw voor de voedselbossen van deze tijd, of het nu kleine stadstuinen of een aantal hectare betreft. Ik kan me vinden in zijn manier van denken.

Citaat uit het boek “Praktisch handboek voedselbossen” van Martin Crawford

Een ander voor mij belangrijk citaat is het volgende :

“Bij rondleidingen in mijn voedselbos in Devon krijg ik vaak vragen over inheems / niet-inheems. ….. Immers, tarwe, gerst, mais, luzerne, appelbomen, aardappelen, hybride grassen voor grazers, erwten, bonen, peren en pruimbonen, tamme kastanjes, walnoten – het zijn geen van alle inheemse planten.”

Dus ja, dit even in gedachte, waar staan we dan met de discussie over inheems? Is een andere en meer tolerante benadering niet op zijn plaats?

Zoals reeds in het begin gesteld. Ik weet het niet en ik ben er zeker nog niet uit. Ik heb eerder wel de neiging te gaan voor een eerder tolerantie visie, dit vanuit evolutief perspectief en vanuit het besef dat zaken nu eenmaal evolueren en dat evolutie op zich geen slecht gegeven is.

Laat gerust jouw mening horen in de reacties , want jouw mening is belangrijk.

16 reacties Voeg uw reactie toe

  1. Iris schreef:

    Deze blog is zo goed! Ik studeer momenteel ook bio-ingenieur.

    Liked by 1 persoon

    1. groennegenduust schreef:

      Super. Ik vind het fijn dat je er iets aan hebt.

      Liked by 1 persoon

  2. Ar Delhij schreef:

    eindelijk weer iemand die vraagtekens zet hierover! ik vind je goed bezig!!
    En heb al heel wat discussies gevoerd hierover. voor mij is het simpel;

    Alles is in beweging,en daarmee is er geen vastgestelde grens te trekken tussen ¨hier¨ ,en ¨daar¨

    maw. doordat alles in beweging is kan het niet gevangen worden in een hokje,zonder incompleet te zijn.
    ik poneerde daarbij vaak mn stelling/vraag;

    Wat is in/uit-heems wanneer alles altijd in beweging is?

    opmerkelijk hierbij is dat ik vaak juist wetenschappers hiermee in het harnas jaagde. terwijl ik altijd dacht dat juist zij beter wisten. later kwam ik erachter dat ¨wetenschap¨ niets te maken heeft met beweging, maar juist met het vast zetten van strak omlijnde kaders.de zogenaamde ¨hokjes¨ daarbij komt dat ik het niet gepast zou vinden van de mens hier op de aarde, wanneer ze alle bewegingen der planten en dieren zouden beperken tot het hokje waarin de mens denkt dat deze behoord. wie denken we wel dat we zijn? de dirigent ? 😉
    hierbij aangekomen ga ik nog een stapje verder….. en vind het hokjes denken,waaronder het kaderen van inheems of uitheems,aardig racistisch. 🙂 (voorbeeld; een plantje uit afrika hoort volgens de hokjes denkers niet in NL,dus zal hier in NL ook nooit mogen groeien… voor het woord ¨plantje¨ zou je ook het woord ¨mens¨ kunnen invullen,en zie daar…..een racist is geboren…)

    het blijft mij tot op heden nog steeds verwonderen dat ¨de mens¨ altijd alles wil vast/stil zetten,wil controleren,en/of op wil bergen in een doosje…
    met vriendelijke groet;
    Ar Delhij

    Liked by 1 persoon

  3. Kees schreef:

    Waarom is het zo belangrijk om de regeltjes van anderen te volgen?
    Ik kom in tuinen volgens de permacultuur.
    Ja maar dat MOET zo volgens die en die,na wat door vragen hebben ze op een Amerikaanse site gekeken met compleet andere omstandigheden.
    Maar ze hebben wel een tuin volgens het permacultuur principe.
    Mijn stelling is dat het voor veel mensen een hype is.
    Ze kende het verschil niet tussen een denne of een sparrenboom.en ze zijn niet de enige is mijn ervaring.
    De boeken,cursussen,regels vliegen om je oren,nieuwste hype voedselbossen.

    Liked by 1 persoon

  4. Martin Stevens schreef:

    Het gaat er in de eerste plaats om dat je goed weet hebt van wat er van nature in jouw omgeving groeit. En dat je kennis hebt van de soorten. Inheems uitheems is een lastige. Ooit lag hier ijs of toendra. Er groeide hier niets. Alles wat er nu staat is er gekomen… dat is de natuurlijke dynamiek. Biologisch evenwicht bestaat dan ook niet, het systeem is altijd aan het veranderen, er verdwijnt, er komt bij.
    Dat gaat tot op de dag van vandaag. Er is echter een milieufactor wat aan het overdrijven. Dat is de mens. Overstromingen, klimaatveranderingen, sneeuw en ijs, branden, verstuivingen zeespiegeldalingen en -stijgingen… dat is te volgen. Maar dat ene onderdeeltje dat opgestaan is is heel apart bezig en daar heeft de natuur geen sluitend antwoord op lijkt het. De mens verplaatst organismes op een rare manier of roeit ze volledig uit. Het systeem raakt in verwarring. Maar goed, dat is een feit. Je kunt als weldenkend mens daar weinig aan doen maar wellicht is het toch handig om de meest overdreven acties na te laten. Het moedwillig volslagen exotische gewassen en dieren introduceren bijvoorbeeld. Wat je nu weer ziet met de voedselbossen hype. Allerlei exotische bomen en struiken met maar de geringste schijn van eetbaarheid worden heilig verklaard en aangeplant en men roept dat men goed bezig is. Net zo met dieren die leuk of nuttig of mooi zijn en die we in onze omgeving willen zoals schildpadden, brulkikkers,vissen en zoetwaterkreeften. Dat “vergroot” de biodiversiteit maar de ter plaatse thuishorende biodiversiteit weet er zich geen raad mee. Nog niet. Over 2000 jaar wellicht wel…. dat is een seconde op de schaal van een systeem. Maar wij zien de aanvangschaos en willen we dat wel zien. Of gaat dat ons ook dwarszitten? De echte dwarszitters worden de invasieve soorten genoemd. De andere soorten zoals de noord amerikaanse prairiesoorten waar een enkele honingbij op afkomt, die het toch al niet moeilijk heeft belasten het systeem niet. Hooguit dat ze de algemene niet kritische soorten bevoordelen. Meer van hetzelfde dus. De kritische soorten dieren hebben alleen baat bij wat ze herkennen. De wilde soorten dus of de daar nauw aan verwante soorten.
    Het citaat dat je aanhaalt laat al zien dat de schrijver niet echt op de hoogte is. Ja, appels, granen, mais, aardappels, noten en kastanjes zijn ooit ingevoerd en dus exoten. Maar nauw verwante soorten waren hier wel. De genoemde vlinderbloemigen zullen als ras ooit gekruist zijn, maar zijn wel degelijk inheems of althans heel nauw verwant. Appels, pruimen en peren, leden van de rozenfamilie zijn ook nauw verwant aan andere roosachtigen en grassen zijn wel degelijk inheems, granen en hybrides zijn daar nauw verwant aan en herkenbaar voor heel wat organismen. Maar goed dat kun je ook zeggen voor de japanse duizendknoop en de amerikaanse vogelkers en de appelbes waar niet iedereen blij van wordt.
    Conclusie van mij is dat je best uitheemse soorten mag toepassen, hoe wou je het tegenhouden, maar wil je echt wat betekenen voor de hier thuishorende entomofauna kijk dan eerst naar de wilde soorten en nauw verwanten, daar help je de biodiversiteit op dit moment het beste mee. En laat de exoten niet de plaats innemen van de wilde soorten. Dat is jammer voor wat hier zich nu thuisvoelt. Op de lange termijn maakt het allemaal niets uit maar dan moet je denken in tijdvakjes van 10.000 jaar.

    Liked by 1 persoon

    1. groennegenduust schreef:

      Bedankt om de discussie aan te scherpen. Dazr is het mij om te doen. Het verzamelen van diverse meningen die de zaken in perspectief zetten. We mogen dan niet steeds akkoord zijn, het feit dat er verschillende visies zijn bewijst op zich dat het onderwerp niet zwart-wit is.

      Like

    2. Vanderhulst schreef:

      Er is een bepaalde studie – ik denk in Nederland – die de biodiversiteit vergelijkt tussen een natuurreservaat en nabij liggend voedselbos. Beiden hebben dezelfde biodiversiteit (althans wat fauna betreft) en in het voedselbos doen deze dieren het zelf beter. Natuurreservaten hebben hun nut in het bewaren van bepaalde specifieke biodiversiteit. Maar we moeten de wereld voeden en dan is het zoeken naar een optimale mix onontbeerlijk. Daarom gaan de voorstanders van voedselbossen veel soepeler om met het valoriseren van uitheemse soorten. Speciaal voor onze bijen is het essentieel om doorlevende planten te zetten die laatbloeiers zijn. Gezonde en gevarieerde nectar en pollen voor onze bijen in augustus en september voor ze inwinteren is een conditie sine qua non voor hun voortbestaan.

      Liked by 1 persoon

      1. groennegenduust schreef:

        Dank voor je reactie,

        Je toevoeging van de opmerking “maar we moeten de wereld voeden” vind ik zeer waardevol. Uit een expertgroep van top wetenschappers wordt al langer gepleit om rekening te houden met de mix van “planetaire grenzen” waartegen we aanlopen. Naast de biodiversiteitsgrens is er ook de CO2 grens en bvb de landgrens. Het komt erop neer in de wereldwijde aanpak van de klimaatproblemen de verschillende grenzen samen te bekijken en niet los van elkaar te zien. Een zeer goede aanrader is het boek hierover is het boek van Mark Lynas, De mens als God. Best met een open mind lezen, want het haalt je toch wel wat uit je comfort zone. Voor mij was het alleszins een eyeopener om de zaken eens wat vanuit een ander perspectief te bekijken.

        Like

  5. Eric schreef:

    In het Meerdaalwoud hier in België zijn ze massaal Amerikaanse eik aan het kappen ‘om die invasieve soort te stoppen’..
    Economisch zal dat wel veel opbrengen, maar of dat een pluspunt is voor de biodiversiteit in het bos weet ik nog niet zo als ik die apocalyptische taferelen zie.. laat staan voor onze planeet in zijn geheel. Neemt een grote eik niet veel meer CO2 op en geeft die niet veel meer zuurstof af dan een jonge boom die in de plaats kan groeien? Zijn er ergens studies te vinden van de impact per boomsoort op de fauna & flora?

    Liked by 1 persoon

    1. groennegenduust schreef:

      Dank voor je reactie. Ik plan hier wat meer in detail op in te gaan in één van mijn volgende posts. Want de koolstofopslag is één van de zaken die vaak over het hoofd wordt gezien binnen de discussie over exoten versus inheems.

      Like

  6. Elfie schreef:

    En nog een misschien wat flauwe opmerking maar is een van de uitgangspunten van permacultuur niet dat je werkt met wat er is en zo min mogelijk van buitenaf aanvoert?

    Like

    1. groennegenduust schreef:

      Inderdaad. Maar wat er is, is soms wel eens uitheems en daarom niet minder waardevol. Het blijft een zeer moeilijke discussie en volgens mij is er geen fout of goed. Het komt erop neer zoveel mogelijk natuurlijk te tuinieren. En dan dienen we exoten erbij te nemen.

      Like

  7. Moniek schreef:

    Zeer interessant blog, heb me zonet geabonneerd n.a.v. de oproep van Blog Natuurlijke Moestuin (het groot tuinonderzoek) en waaraan ik onmiddellijk heb deelgenomen. Eén ding moet me direct van het hart inherent de Eerste Vaststelling en waar ik meteen verdrietig om werd. Klimaatverandering en ‘de opwarming van de aarde’. Beste lieve mensen, dit is een onwaarheid en gebaseerd op ‘consensus’ door ‘wetenschappers’ welke in de pas lopen en om alleen deze reden podium krijgen. Er zijn vele wetenschappers die de opwarming van de aarde ontkennen (en géén podium krijgen of zelfs bepaalde subsidies niet langer krijgen toegekend). Hieromtrent zijn onderzoeksgegevens te vinden, al zult u even hiernaar dienen te zoeken, aangezien men dit niet aan de grote klok wenst te hangen. Ook NASA is op dit moment mondjesmaat aan het toegeven dat de aarde niet aan het opwarmen is, maar juist aan het afkoelen. U moet zich bedenken dat hierachter een enorm ‘verdienmodel’ schuilgaat en deze klimaatfraude met behulp van een heleboel centjes (belastinggeld zo u wilt) er doorheen wordt gedrukt. Schaamteloos en uiteindelijk crimineel. Doe a.u.b. uw eigen ‘onafhankelijk’ onderzoek hiernaar i.p.v. u zand in de ogen te laten strooien. Het beste dit te doen, is via Engelse zoektermen en sla hierbij youtube niet over. Hoe meer mensen hiervan afweten, des te beter is mijn overtuiging. U kunt mijn schrijven uiteraard direct ter zijde schuiven als zijnde niet relevant, maar mijn advies is: onderzoek alles en behoud het goede. Power to Nature !! Power to Truth !! Power to Co2 !!!!

    Vriendelijke groet.

    Like

    1. groennegenduust schreef:

      Beste Moniek. Bedankt voor je reactie. Ik verschil met jou van mening over dit onderwerp, maar dat neemt niet weg dat ik transparantie belangrijk vind op mijn blog en het aan de lezer overlaat zich een mening te vormen.

      Like

      1. Moniek schreef:

        Dit waardeer ik ten zeerste !! Dank je wel.

        Like

  8. marleen schreef:

    reeds jaren geleden hoorde ik van EM , inderdaad super interessant en ik wou er direct zoveel mogelijk van toepassen . tot ik het boek las ende ervaring las van een RA patient die er slecht mee uitspeelde, haar ontstekingen werden versterkt ! als zelf reumapatient zijnde en reeds lang bezig om op natuurlijke manier me te behandelen , zag ik toch af om EM te gebruiken . inderdaad studies bewijzen niet alles en soms heeft tijd mmer te zeggen !

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s