Het toevoegen van Effectieve Micro-organismen (EM) in de ecologische moestuin

Het was onlangs in het nieuws, dat we met zijn allen zeer veel vitamine -supplementen innemen terwijl dit ten eerste niet nodig is en ten tweede zelfs niet eens helpt. Een evenwichtige en gezonde voeding is de basis van alles en die zorgt ervoor dat de ideale verhoudingen van vitaminen in ons lichaam aanwezig zijn.

Hetzelfde geldt eigenlijk ook voor alles wat we met onze bodem doen. Alles wat we er aan toevoegen. We zouden ons trouwens kunnen afvragen waarom vele tuiniers steeds de neiging hebben om zaken toe te voegen, om in te grijpen in het proces van de natuur. Het begon met kunstmatige meststoffen, dan met organische meststoffen en vervolgens met het aanprijzen van het maken van gier, en het toevoegen van een mix van Effectieve Micro-organismen, kortweg EM genoemd. Op gelijk welke zak met tuin- en stekgrond wordt er tegenwoordig vermeld dat er actieve bacteriën aan toegevoegd zijn. Een mix die zich zou hechten in je bodem en die je bodem en je planten gezonder en beter zou maken. Een mix die er tevens zou voor zorgen dat je bodem beter bestand is tegen ziektes en kwalen. Maar wat is daar nu eigenlijk van aan?

Daar waar nu algemeen geweten is dat kunstmatige meststoffen niet enkel suboptimaal zijn, maar ook schadelijk voor bodem / plant en klimaat, kan dit tot nu toe niet gezegd worden van EM. Bij mijn weten is nog niet aangetoond dat deze een negatief effect hebben. Maar EM krijgen in zelfs goede boeken zoals “Het bodemvoedselweb” en “Bodembalans” een apart hoofdstuk, en worden al dan niet met enig voorbehoud aangeprezen. Wat echter ontbreekt, is ook maar enige wetenschappelijke onderbouw. Het is niet omdat micro-organismen in de bodem van levensbelang zijn, dat de toepassing ervan in onze ecologische moestuin ook een goede zaak is of dat het succes ervan gegarandeerd is. Net zoals de vitamines in ons lichaam. Enige wetenschappelijke duiding is dus op zijn plaats.

Het is winter, dus weinig werk in de tuin en tijd voor wat doorgedreven studie en opzoekwerk.

Wat zijn EM en welke voordelen worden er aan toegeschreven?

EM is eigenlijk een merknaam, maar wordt algemeen gebruikt voor het aanduiden van een vloeibaar mengsel of substraat van ‘bacterie- en schimmelculturen van nuttige en in de natuur voorkomende micro-organismen’ waarmee we onze bodem of composthoop enten. In het mengsel zitten een hoeveelheid micro-organismen van over de hele wereld, te verdelen over 4 grote groepen: melkzuurbacteriën, gisten, schimmels en fotosynthetiserende bacteriën. Naast de toepassing in de land- en tuinbouw worden ze ook gebruikt in het huishouden, waterzuivering, cosmetica etc… Maar ja, het gaat hier om onze tuinen, dus we houden het daarbij.

Als toepassing in onze tuin worden voornamelijk de volgende voordelen geclaimd :

  • Verbeteren van de bodemvruchtbaarheid
  • Verhogen van de ziekteresistentie en weerbaarheid van bodem en plant
  • Toepassing als effectieve bladbemesting
  • Versnellen van het composteringsproces en verhogen van de kwaliteit van de compost
  • Effectievere koolstofopslag en dus klimaat bevorderend
  • Verhoging van de gewasopbrengst per vierkante meter

Maar wat is hier nu allemaal van aan? Het moet misschien eerst gezegd dat het grootste deel van het onderzoek naar EM uitgevoerd is met grootschalige land- en tuinbouw in het achterhoofd. Maar onze ecologische moestuin is natuurlijk iets anders en de resultaten van het ene op het andere overzetten is een beetje kort door de bocht niet? En dan nog. Veel van die onderzoeken zijn van bedenkelijk allooi en dan vaak nog eens gesponsord door de producenten. Remember dat ook Monsanto nog altijd claimt dat Glysofaat niet kankerverwekkend is. Opletten geblazen dus.

Soms geeft een onderzoek zogezegd ontegensprekelijk aan dat EM enorme effecten heeft, maar vaak zit er een haar in de boter wat betreft methodologie. En als het onderzoek herhaald wordt, komen er vaak andere resultaten die het eerste onderzoek in twijfel trekken. Punt is dat de vele onderzoeken geen eenduidig beeld geven, dat sommige resultaten weinig betrouwbaar zijn en dat er zeker niets gezegd kan worden over het effect op onze ecologische moestuin. Maar qua marketing zijn de producenten natuurlijk wel goed bezig, want EM wordt op grote schaal toegepast en ook door vele tuinders.

Op zich is het niet verwonderlijk dat de effecten van EM moeilijk vast te stellen zijn en dat de resultaten steeds variëren. De bodem is een extreem complex systeem waar alles met elkaar verbonden is, waar micro-organismen elk hun eigen rol spelen en waar het exacte effect van één iets zeer moeilijk te isoleren valt. Ik ben zeker geen pleitbezorger van kunstmatige meststoffen, wat had je gedacht, maar puur vanuit wetenschappelijk standpunt is het te isoleren effect veel makkelijker aan te tonen. Je geeft stikstof die direct oplost en instant ter beschikking van de plant staat. Je kan dus makkelijk meten wat het effect ervan is op de groei en opbrengst van de plant. Het is nagenoeg 1 op 1. De bewustwording betreffende de negatieve effecten op de bodemgesteldheid, het klimaat, de weerbaarheid en sterkte van planten etc… kwam spijtig genoeg maar veel later. En nog steeds zijn er tuinders die kunstmatige meststoffen gebruiken.

Met EM is het anders. Je spreekt hier over micro-organismen die als mix worden toegevoegd en die meestal ook al in een bepaalde verhouding in de bodem voorkomen. En zeker in een al redelijk gezonde bodem, hetgeen van onze ecologische moestuin kan verondersteld worden. De toegevoegde micro-organismen staan in concurrentie met de reeds aanwezige organismen en er speelt zich een hele strijd af in het bodemvoedselweb. Onderzoek toont aan dat de mix eigenlijk direct wordt weggeconcurreerd in een reeds gezondere bodem, dat van directe effecten weinig sprake kan zijn en dat de veelheid aan claims eerder fake news zijn.

Zelf gebruik ik geen EM’s al moet ik toegeven dat ik er initieel toch wat voor voelde. Maar toen dacht ik, waarmee zijn we toch bezig? Waarom zou alles snel moeten gaan en waarom laten we de natuur haar werk niet doen? Heb je ooit al iemand EM’s zien toevoegen in het bos of in een natuurlijke omgeving? En toch groeit er alles naar behoren en reguleert de natuur zichzelf, op haar eigen tempo. Ik laat mijn bodem gewoon zoveel mogelijk met rust, ik gebruik veel organisch materiaal als mulch en ik composteer. En klagen kan ik niet. Onze bodem gaat erop vooruit, maar langzaam, en dat mag van ons, dat is goed.

Een gebied waar EM echter weldegelijk een effect zou kunnen hebben, is bij het moestuinieren in verhoogde moestuinbakken. Deze bakken staan niet in direct contact met de bodem en profiteren dus ook niet van het voedselweb van de bodem. Het lijkt dus aannemelijk dat er hier toch wel enig voordeel zou kunnen zijn door toevoeging van EM. Alhoewel ik nog steeds de voorkeur zou geven aan een goede mix van compost en tuinaarde. De compost zou moeten volstaan om een vruchtbaar geheel te creëren.

Mocht je interesse hebben om echt eens in detail te gaan, dan vind je hier bijgevoegd drie studies. Twee in het Engels en één in het Nederlands uitgevoerd door de Universiteit van Wageningen in opdracht van Velt, met de specifieke vraag naar de effecten van EM op de ecologische moestuin. Er zijn natuurlijk duizenden studies, maar ik raad je deze zeker aan!

Heb je zelf ervaringen met EM of heb je bemerkingen, laat het gerust weten in een reactie. Ik leer graag bij en geen enkele mening is niet voor herziening vatbaar.

2 Comments on “Het toevoegen van Effectieve Micro-organismen (EM) in de ecologische moestuin

  1. Ik moet eerlijk zijn : ik heb enkel de abstracts gelezen van de wetenschappelijke onderzoeken die je hebt toegevoegd, maar het onderwerp interesseert me wel. Mijn 19 jarige (zeer kritische) zoon is volop aan het experimenteren met EM voor potplanten. Niet de commerciële versie (want wat de commercie beweert moet je altijd met een korreltje zout nemen) , maar diy versies waarvoor hij talloze you tube filmpjes heeft bekeken over o.a. Korean Natural Farming. Niet om mega-oogsten te bekomen om, maar om antwoorden te vinden op de vragen “hoe sluit je de kringloop, hoe kan je je organisch “afval” het best gebruiken als je in de stad woont en ook nog eens op een natuurlijke manier zoveel mogelijk van je eigen voedsel wil verbouwen met zo weinig mogelijk input van buitenaf (en zo weinig mogelijk kost)”. Zijn visie is dat bokashi (en de bijbehorende EM om tot bokashi te komen) een prima manier is om te précomposteren, hevel het over naar een bodem (al dan niet in pot) en je hebt kant en klare ” levende” voeding voor je bodem. Het gaat een pak sneller en vraagt minder energie dan het opzetten van een goede composthoop. Het is daarbij ook niet zo belangrijk of die bacteriën elkaar al dan niet wegconcurreren, het is belangrijk dat er een verscheidenheid aan bacteriën in die bodem terechtkomen en je in een situatie met beperkingen ook mogelijkheden hebt om kringlopen op te zetten. Ook de anaerobe bacteriën uit de bokashi kunnen dan volgens hem lege niches invullen… en hij is tevreden met de resultaten die hij krijgt. Ik ben zeker geen expert en zelfs de argumenten van mijn zoon heb ik niet helemaal doorgrond, maar voor mij bevestigt zijn verhaal de stelling die ik al langer verdedig : het is niet methode an sich (ongeacht of het nu gaat om EM of schijnbare chaos of hughelkultur of biodynamische mengseltjes, …) die al dan niet bepalen of je succesvol zal kunnen tuinieren, maar hoe de gekozen methode aangepast is aan de de beschikbare (organische) materialen, omgeving, omstandigheden, energie en de doelstellingen die je hebt. Toverformules bestaan nu eenmaal niet. Goed dat er wetenschappelijke studies bestaan die een ander licht kunnen werpen op bepaalde methodes… maar ook die wetenschappelijk studies en de wetenschappelijke methodes hebben hun beperkingen. Het onderwerp van studie wordt bijvoorbeeld herleid tot details, waardoor de patronen niet langer zichtbaar zijn (het permacultuurprincipe indachtig). Soit, ik wou maar zeggen dat het kind niet met het badwater moet weggegooid worden, maar dat heb je zelf ook al opgemerkt.

    Like

    • Hey, ik ben blij met je reactie en vind het feit dat je een kritische experimenterende zoon hebt gewoon prachtig. Er zouden er zo meer moeten zijn. Mijn bedoeling met deze blog is om discussies los te weken en aan te zetten tot reflectie. Zoals ik zelf in het artikel stelde, kan ik mij zeer goed inbeelden dat EM toepassingen positief kunnen zijn als men kweekt in verhoogde moestuinbakken of potten. Eigenlijk heb ik daar geen bewijs van, maar alle feiten wijzen er alleszins op. En ja, we moeten gelijk welke wetenschappelijk onderbouwde studie met een korrel zout nemen, want er is steeds een achtergrond van waaruit men de studie uitvoert. Soit, nuances in deze discussie zijn zeer belangrijk. Dus bedankt om deze aan te brengen.

      Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: